{"id":3872,"date":"2015-10-28T08:38:50","date_gmt":"2015-10-28T15:38:50","guid":{"rendered":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/?p=3872"},"modified":"2015-10-28T08:38:50","modified_gmt":"2015-10-28T15:38:50","slug":"hoi-ky-cua-cha-dac-lo-tran-the-mien-sb63","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/?p=3872","title":{"rendered":"H\u1ed3i K\u00fd c\u1ee7a cha \u0110\u1eafc L\u1ed9 (Tr\u1ea7n Th\u1ebf Mi\u00ean sb63)"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #993300;\"><strong>H\u1ed3i K\u00fd c\u1ee7a cha \u0110\u1eafc L\u1ed9<\/strong><\/span><\/p>\n<p><em> (tr\u00edch \u0111o\u1ea1n) <\/em><\/p>\n<p><em>Voyages et Missions du P\u00e8re Alexandre de Rhodes &#8221; h\u1ed3i k\u00fd vi\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u1ee7a ng\u00e0i v\u00e0 c\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng trong c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n ph\u00f4i thai c\u1ee7a c\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 s\u01a1 khai c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed Gi\u00e1o H\u1ed9i C\u00f4ng Gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam . Tr\u00edch ch\u01b0\u01a1ng 16 do Tr\u1ea7n Th\u1ebf Mi\u00ean 63 d\u1ecbch.<\/em><\/p>\n<p>Cha \u0110\u1eafc L\u1ed9 ( Father = P\u00e8re Alexandre de Rhodes ) sinh t\u1ea1i t\u1ec9nh Avignon , n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p . Ng\u00e0i gia nh\u1eadp D\u00f2ng T\u00ean n\u0103m ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c 18 tu\u1ed5i v\u00e0 r\u1ea5t \u01b0\u1edbc ao \u0111i truy\u1ec1n gi\u00e1o \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n. Sau nh\u1eefng n\u0103m h\u1ecdc t\u1eadp, ng\u00e0i\u00a0\u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee5 phong Linh M\u1ee5c t\u1ea1i R\u00f4ma n\u0103m 1618. C\u00e1c B\u1ec1 Tr\u00ean c\u1ee7a ng\u00e0i \u0111\u00e3 ch\u1ea5p thu\u1eadn cho ng\u00e0i \u0111i truy\u1ec1n gi\u00e1o nh\u01b0 ng\u00e0i mong mu\u1ed1n.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, ng\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ee9c Gi\u00e1o Ho\u00e0ng Phaol\u00f4 V ( \u0110\u1ec7 Ng\u0169 )\u00a0ban ph\u00e9p l\u00e0nh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0 ban nhi\u1ec1u \u01a1n r\u1ed9ng \u0111\u1ec3 Cha\u00a0l\u00e0m vi\u1ec7c cho c\u00f3 k\u1ebft qu\u1ea3 m\u1ef9 m\u00e3n n\u01a1i truy\u1ec1n gi\u00e1o .\u00a0 R\u1eddi R\u00f4ma trong th\u00e1ng 10 n\u0103m 1618, ng\u00e0i \u0111i vi\u1ebfng th\u0103m nh\u00e0 th\u00e1nh \u0110\u1ee9c M\u1eb9 t\u1ea1i Loretto, n\u01b0\u1edbc \u00dd \u0111\u1ec3 xin \u0110\u1ee9c M\u1eb9 ch\u00fac ph\u00fac cho c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c truy\u1ec1n gi\u00e1o v\u1ea5t v\u1ea3 n\u01a1i \u0111\u1ea5t Nh\u1eadt B\u1ea3n \u0111ang trong th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ea5m\u00a0\u0111\u1ea1o\u00a0r\u1ea5t g\u1eaft gao.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng T\u01b0 n\u0103m 1619, Cha \u0110\u1eafc L\u1ed9 r\u1eddi Lisbon, th\u1ee7 \u0111\u00f4 n\u01b0\u1edbc B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha c\u00f9ng v\u1edbi hai Linh M\u1ee5c b\u1ea1n v\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 l\u00ean \u0111o\u00e0n t\u00e0u 3 chi\u1ebfc tr\u1ef1c ch\u1ec9 \u0111i t\u1edbi \u1ea4n \u0110\u1ed9. \u0110o\u00e0n t\u00e0u r\u1eddi b\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c it ng\u00e0y th\u00ec b\u1ecb g\u1eb7p c\u01a1n b\u00e3o t\u1ed1 h\u00e3i h\u00f9ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ph\u1ea3i quay tr\u1edf l\u1ea1i b\u1ebfn. L\u1ee3i d\u1ee5ng nh\u1eefng l\u00fac r\u1ea3nh r\u1ed7i, ng\u00e0i m\u1edf l\u1edbp gi\u00e1o l\u00fd, bi\u1ebfn con t\u00e0u th\u00e0nh tu vi\u1ec7n n\u1ed5i tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc, ng\u0103n ch\u1eb7n c\u00e1c s\u1ef1 c\u00e3i c\u1ecd v\u00e0 c\u00e1c l\u1eddi th\u00f4 l\u1ed7 t\u1ee5c t\u1eb1n, gi\u00fap \u0111\u1ee1 v\u00e0 ban c\u00e1c ph\u00e9p B\u00ed T\u00edch cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean t\u00e0u.<\/p>\n<p>Sau ba th\u00e1ng r\u01b0\u1ee1i l\u00eanh \u0111\u00eanh tr\u00ean bi\u1ec3n v\u00e0 v\u1ea5t v\u1ea3 v\u1edbi s\u00f3ng gi\u00f3, cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111o\u00e0n t\u00e0u \u0111\u00e3 t\u1edbi \u0111\u1ea5t \u1ea4n \u0110\u1ed9. T\u1ea1i \u0111\u00e2y ng\u00e0i b\u1ecb b\u1ec7nh, \u1ed1m \u0111au n\u1eb7ng n\u00ean ph\u1ea3i \u1edf l\u1ea1i th\u00e0nh Goa hai n\u0103m r\u01b0\u1ee1i trong nh\u00e0 D\u00f2ng c\u1ee7a ng\u00e0i &#8230;\u00a0 Th\u00e1ng 5 n\u0103m 1623, ng\u00e0i t\u1edbi Macao ( ph\u00eda nam Trung Hoa, g\u1ea7n v\u1edbi H\u01b0\u01a1ng C\u1ea3ng\u00a0 Hong\u00a0Kong ).\u00a0 T\u00ednh t\u1eeb ng\u00e0y ng\u00e0i kh\u1edfi h\u00e0nh\u00a0r\u1eddi Lisbon cho \u0111\u1ebfn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 4 n\u0103m tr\u1eddi &#8230;. Ng\u00e0i l\u01b0u ng\u1ee5 \u1edf Macao m\u1ed9t n\u0103m \u0111\u1ec3 h\u1ecdc ti\u1ebfng Nh\u1eadt v\u1edbi m\u1ee5c \u0111\u00edch s\u1ebd sang truy\u1ec1n gi\u00e1o \u1edf Nh\u1eadt theo nh\u01b0 \u00fd \u0111\u1ecbnh t\u1eeb ban \u0111\u1ea7u. Nh\u01b0ng Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ng\u00e0i sang x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng truy\u1ec1n gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt trong cu\u1ed1n h\u1ed3i k\u00fd c\u1ee7a ng\u00e0i, nhan \u0111\u1ec1 : \u201cDivers\u201d.<\/p>\n<p><strong>L\u1eddi T\u1ef1a<\/strong> ( c\u1ee7a Cha \u0110\u1eafc L\u1ed9 ):\u00a0 <em>Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i m\u1ee5c \u0111\u00edch nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a t\u00f4i th\u1eadt nhi\u1ec1u, m\u1ed9t m\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111\u00e3 h\u1ed1i th\u00fac t\u00f4i v\u1ed9i v\u00e3 r\u1eddi \u00c2u Ch\u00e2u \u0111\u1ec3 \u0111i Nh\u1eadt B\u1ea3n, v\u00e0 \u0111\u00e3 truy\u1ec1n b\u1ea3o t\u00f4i ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c n\u0103m b\u1ea3y n\u0103m trong hai v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c k\u1ebf c\u1eadn Trung Hoa ( B\u1eafc H\u00e0 v\u00e0 Nam H\u00e0 c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam ) \u00a0m\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3 Ng\u00e0i \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp hai Gi\u00e1o H\u1ed9i khai hoa nh\u01b0 b\u1ea5t c\u1ee9 nh\u1eefng qu\u1ed1c gia th\u00e2n h\u1eefu n\u00e0o c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u00e3\u00a0t\u1eebng nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u00fang trong c\u00e1c t\u00e2n th\u1ebf gi\u1edbi n\u1ea7y, v\u00e0 l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c v\u0129 nh\u00e2n \u0111\u00e3 l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1ed9t c\u00e1ch th\u1eadt h\u0103ng say. T\u00f4i s\u1ebd n\u00f3i m\u1ed9t c\u00e1ch\u00a0 v\u1eafn g\u1ecdn trong ph\u1ea7n th\u1ee9 hai n\u1ea7y v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 ban \u01a1n cho t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c xem th\u1ea5y trong c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u1ea7y m\u00e0 h\u1ebft c\u1ea3 t\u00e2m h\u1ed3n t\u00f4i g\u1edfi tr\u1ecdn v\u1eb9n n\u01a1i h\u1ecd. T\u00f4i h\u1eb1ng mong m\u1ecfi su\u1ed1t ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u1ec3 nh\u00ecn xem c\u00e1c \u0111o\u00e0n Kit\u00f4 h\u1eefu t\u1ed1t l\u00e0nh m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i\u00a0\u1edf c\u00e1c\u00a0n\u01a1i \u0111\u00f3, \u00a0h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00f2ng thi\u1ec7n h\u1ea3o nh\u1edb \u0111\u1ebfn t\u00f4i b\u1eb1ng c\u00e1c d\u1ea5u t\u1ecf th\u00e2n t\u00ecnh m\u00e0 t\u00f4i th\u1eadt kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng nh\u1eadn l\u00e3nh, v\u00e0 t\u00f4i v\u1eabn h\u1eb1ng mong \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p l\u1ea1i v\u1edbi h\u1ecd nh\u01b0 v\u1eady th\u1eadt nhi\u1ec1u ch\u1eebng n\u00e0o m\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/em><\/p>\n<p>***\u00a0 CH\u01af\u01a0NG 16\u00a0 :<\/p>\n<p>V\u01af\u01a0NG QU\u1ed0C NAM H\u00c0 ( \u0110\u00c0NG TRONG )\u00a0NG\u00c0Y NAY\u00a0 .<\/p>\n<p>H\u1eb1ng n\u0103m m\u01b0\u01a1i n\u0103m r\u00f2ng r\u00e3 mi\u1ec1n Nam H\u00e0 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c bi\u1ec7t l\u1eadp kh\u1ecfi B\u1eafc H\u00e0 m\u00e0 x\u01b0a kia n\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ec9nh c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e0 trong b\u1ea3y n\u0103m . Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u1eadt \u0111\u1ed5 \u00e1ch th\u1ed1ng tr\u1ecb \u1ea5y l\u00e0 \u00f4ng n\u1ed9i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111ang c\u1ea7m quy\u1ec1n cai tr\u1ecb. \u00d4ng \u0111\u00e3 l\u00e0 T\u1ed5ng \u0110\u1ed1c c\u1ee7a Thu\u1eadn H\u00f3a do vua B\u1eafc H\u00e0 sai ph\u00e1i v\u00e0o, v\u00e0 \u00f4ng l\u00e0 em r\u1ec3 c\u1ee7a vua B\u1eafc H\u00e0 . Sau khi s\u1ed1ng \u1edf \u0111\u00f3 m\u1ed9t th\u1eddi gian, \u00a0\u00f4ng ngh\u0129 r\u1eb1ng t\u01b0\u1edbc v\u1ecb \u0110\u1ee9c Vua l\u1edbn h\u01a1n t\u01b0\u1edbc v\u1ecb T\u1ed5ng \u0110\u1ed1c, v\u00e0 c\u00e1i h\u00e0m v\u1ecb , c\u00e1i ph\u1ea9m tr\u1eadt l\u00e0 \u0110\u1ee9c\u00a0vua, V\u01b0\u01a1ng ch\u00faa\u00a0th\u00ec cao h\u01a1n m\u1ed9t c\u00f4ng h\u1ea7u .<\/p>\n<p>\u00d4ng kh\u1edfi binh ch\u1ed1ng l\u1ea1i ho\u00e0ng v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0 t\u1ef1 phong cho m\u00ecnh l\u00e0 v\u01b0\u01a1ng ch\u1ee7 c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Nam H\u00e0. Sau \u0111\u00f3 \u00f4ng gi\u1eef v\u1eefng s\u1ef1 cai tr\u1ecb, \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng qu\u00e2n l\u1ef1c v\u00e0 v\u0169 l\u1ef1c, v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho c\u00e1c con c\u00e1i c\u1ee7a \u00f4ng m\u1ed9t t\u00e0i s\u1ea3n, m\u1ed9t c\u01a1 nghi\u1ec7p t\u1eebng l\u00e0m cho h\u1ecd \u0111\u00f4i khi ph\u1ea3i tranh ch\u1ea5p, c\u00e3i c\u1ecd, xung \u0111\u1ed9t nhau. Ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u00e0 r\u1ea5t b\u1ef1c m\u00ecnh v\u1edbi h\u1ecd v\u00ec nh\u1eefng cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean c\u1ee7a h\u1ecd. V\u00e0 \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n th\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u n\u00e0o cho th\u1ea5y v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4i ph\u1ee5c. &#8230;&#8230;\u00a0 Nam H\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi ph\u00eda nam Trung Hoa, n\u1eb1m gi\u1eefa v\u0129 tuy\u1ebfn th\u1ee9 m\u01b0\u1eddi hai v\u00e0 m\u01b0\u1eddi t\u00e1m. T\u00f4i \u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng chi\u1ec1u d\u00e0i c\u1ee7a n\u00f3 kho\u1ea3ng ch\u1eebng 100 ng\u00e0n b\u1ed9 ( tr\u01b0\u1ee3ng ), nh\u01b0ng b\u1ec1 r\u1ed9ng, chi\u1ec1u ngang c\u1ee7a n\u00f3 l\u1ea1i it h\u01a1n nhi\u1ec1u. N\u00f3 c\u00f3 bi\u1ec3n Trung Hoa ( Nam H\u1ea3i ) \u1edf b\u1edd ph\u00eda \u0111\u00f4ng; b\u00ean ph\u00eda t\u00e2y c\u00f3 v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ai Lao, ph\u00eda nam c\u00f3 v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ch\u00e0m v\u00e0 ph\u00eda b\u1eafc th\u00ec c\u00f3 B\u1eafc H\u00e0. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh s\u00e1u t\u1ec9nh, m\u1ed7i t\u1ec9nh c\u00f3 m\u1ed9t tu\u1ea7n ph\u1ee7 ( t\u1ed5ng tr\u1ea5n ) ri\u00eang v\u00e0 c\u01a1 ch\u1ebf lu\u1eadt l\u1ec7 ri\u00eang. Th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u01a1i \u0111\u1ee9c vua c\u01b0 ng\u1ee5 c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Hu\u1ebf.<\/p>\n<p>Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee7a \u00f4ng r\u1ea5t l\u1edbn v\u00e0 s\u1ed1 c\u00e1c v\u1ecb ch\u00faa, c\u00e1c v\u1ecb c\u00f4ng th\u1ea7n r\u1ea5t nhi\u1ec1u. H\u1ecd l\u1ed9ng l\u1eaby trong c\u00e1c y ph\u1ee5c c\u1ee7a h\u1ecd, nh\u01b0ng c\u00e1c dinh th\u1ef1 c\u1ee7a h\u1ecd thi\u1ebfu s\u1ef1 tr\u00e1ng l\u1ec7 b\u1edfi v\u00ec ch\u00fang \u0111\u00e3 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng b\u1eb1ng g\u1ed7. Tuy nhi\u00ean ch\u00fang c\u0169ng h\u1eb3n l\u00e0 tho\u1ea3i m\u00e1i v\u00e0 kh\u00e1 xinh \u0111\u1eb9p nh\u1edd nh\u1eefng c\u00e2y c\u1ed9t ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea1m tr\u1ed5 r\u1ea5t c\u00f4ng phu v\u00e0 t\u1ec9 m\u1ec9 &#8230;<\/p>\n<p>S\u1ed1 d\u00e2n ch\u00fang r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u00e0 \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac. T\u00e2m t\u00ednh t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a h\u1ecd r\u1ea5t d\u1ecbu d\u00e0ng, nh\u1eb9 nh\u00e0ng, nh\u01b0ng h\u1ecd c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng chi\u1ebfn s\u0129 t\u00e0i ba . H\u1ecd t\u00f4n k\u00ednh \u0111\u1ee9c vua m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec7u v\u1ee3i, l\u00fac n\u00e0o \u00f4ng c\u0169ng duy tr\u00ec, b\u1ea3o to\u00e0n 150 chi\u1ebfn thuy\u1ec1n m\u00e0 \u00f4ng gi\u1eef trong ba h\u1ea3i c\u1ea3ng kh\u00e1c nhau. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi H\u00f2a Lan ( H\u00e0 Lan ) \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111au \u0111\u1edbn, nh\u1ee9c nh\u1ed1i bi\u1ebft bao nhi\u00eau khi c\u00e1c chi\u1ebfn thuy\u1ec1n c\u1ee7a An Nam \u0111\u00e3 th\u00e0nh c\u00f4ng trong vi\u1ec7c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u00e1c chi\u1ebfc t\u1ea7u to l\u1edbn ch\u1eafc ch\u1eafn c\u1ee7a h\u1ecd m\u00e0 h\u1ecd cho r\u1eb1ng nh\u1eefng chi\u1ebfc t\u1ea7u\u00a0\u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ea1i s\u01b0 ph\u00e1o th\u1ee7\u00a0c\u1ee7a h\u1ecd tr\u00ean bi\u1ec3n c\u1ea3 &#8230;..<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 t\u00f4n &#8211;\u00a0gi\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nam H\u00e0 c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa, v\u00e0 v\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi c\u0169ng \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ed3ng li\u00eau h\u00f2a h\u1ee3p v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u00e0. H\u1ecd c\u00f3 nh\u1eefng lu\u1eadt l\u1ec7 nh\u01b0 nhau v\u00e0 c\u00e1c t\u1eadp t\u1ee5c gi\u1ed1ng nh\u01b0 nhau c\u00e1ch th\u1ef1c s\u1ef1. H\u1ecd c\u00f3 c\u00e1c v\u1ecb ti\u1ebfn s\u0129, c\u00e1cv\u1ecb y s\u0129 nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa, v\u00e0 c\u00e1c quan l\u1ea1i c\u00f3 uy quy\u1ec1n l\u1edbn lao trong c\u00e1c t\u1ea7ng l\u1edbp d\u00e2n ch\u00fang, nh\u01b0ng t\u00f4i nh\u1eadn th\u1ea5y h\u1ecd it ki\u00eau ng\u1ea1o v\u00e0 it ph\u00e1ch l\u1ed1i h\u01a1n c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa, d\u1ec5 d\u1ea1y b\u1ea3o, d\u1ec5 khuy\u00ean b\u1ea3o h\u01a1n v\u00e0 l\u00e0 nh\u1eefng chi\u1ebfn s\u0129 t\u00e0i ba, gi\u1ecfi giang h\u01a1n &#8230;&#8230;&#8230;<\/p>\n<p>V\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Nam H\u00e0 ( \u0110\u00e0ng Trong ) Ng\u00e0y Nay\u00a0 : &#8230;. H\u1ecd r\u1ea5t gi\u00e0u c\u00f3, ph\u00fa t\u00fac v\u00ec \u0111\u1ea5t \u0111ai r\u1ea5t m\u1ea7u m\u1ee1. Hai m\u01b0\u01a1i b\u1ed1n d\u00f2ng s\u00f4ng xinh \u0111\u1eb9p t\u1eafm n\u01b0\u1edbc n\u00f3, l\u00e0m n\u01b0\u1edbc l\u01b0u chuy\u1ec3n m\u1ed9t c\u00e1ch tho\u1ea3i m\u00e1i th\u1eadt tuy\u1ec7t v\u1eddi, l\u00e0m cho n\u1ec1n th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i v\u00e0 s\u1ef1 giao th\u00f4ng tr\u1edf n\u00ean d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n. Nh\u1eefng d\u00f2ng s\u00f4ng n\u1ea7y th\u01b0\u1eddng ch\u1ea3y tr\u00e0n ng\u1eadp h\u00e0ng n\u0103m trong c\u00e1c th\u00e1ng M\u01b0\u1eddi M\u1ed9t v\u00e0 M\u01b0\u1eddi Hai, v\u00e0 th\u1ec9nh tho\u1ea3ng ch\u1ea3y tr\u00e0n trong c\u1ea3 ba th\u00e1ng, t\u0103ng ch\u1ea5t b\u00e9o b\u1ed5 cho \u0111\u1ea5t \u0111ai v\u00e0 l\u00e0m cho n\u00f3 th\u00eam m\u1ea7u m\u1ee1. V\u00e0o th\u1eddi gian \u1ea5y, mi\u1ec1n qu\u00ea ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 di chuy\u1ec3n b\u1eb1ng ghe thuy\u1ec1n m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u00e0 c\u1eeda c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y c\u1ea5t m\u1ed9t c\u00e1ch h\u1eefu l\u00fd v\u00e0 th\u1eadn tr\u1ecdng, tr\u1ed1ng tr\u1ea3i \u1edf b\u00ean d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec3 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea3y ngang qua, v\u00e0 v\u00ec l\u00fd do n\u1ea7y ch\u00fang \u0111\u00e3 lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u00ean c\u00e1c c\u00e2y c\u1ed9t to l\u1edbn &#8230; \u1ede Nam H\u00e0 c\u00f3 c\u00e1c m\u1ecf v\u00e0ng, th\u1eadt nhi\u1ec1u ti\u00eau\u00a0\u1edbt\u00a0\u0111\u1ebfn n\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa\u00a0\u0111\u00e3 ph\u1ea3i t\u00ecm\u00a0\u0111\u1ebfn\u00a0\u0111\u00f3 v\u00ec ch\u00fang, nhi\u1ec1u t\u01a1 l\u1ee5a th\u01b0\u1eddng\u00a0\u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ngay c\u1ea3 v\u00e0o vi\u1ec7c l\u00e0m l\u01b0\u1edbi\u00a0\u0111\u00e1nh c\u00e1 v\u00e0 l\u00e0m c\u00e1c\u00a0\u0111\u01b0\u1eddng vi\u1ec1n tr\u00ean c\u00e1c chi\u1ebfn thuy\u1ec1n. H\u1ecd c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u\u00a0\u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t ng\u1ecdt\u00a0\u0111\u1ebfn n\u1ed7i kh\u00f4ng bao gi\u1edd b\u00e1n qu\u00e1 hai\u00a0\u0111\u1ed3ng xu m\u1ed9t c\u00e2n .<\/p>\n<p>H\u1ecd g\u1edfi n\u00f3 th\u1eadt nhi\u1ec1u\u00a0sang b\u00e1n b\u00ean Nh\u1eadt\u00a0B\u1ea3n, v\u00e0 d\u1eabu r\u1eb1ng n\u00f3 r\u1ea5t th\u01a1m ngon, nh\u01b0ng t\u00f4i l\u1ea1i th\u1ea5y r\u1eb1ng h\u1ecd kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1ch l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 luy\u1ec7n l\u1ecdc cho n\u00f3 t\u1ed1t v\u00e0 nhuy\u1ec5n m\u1ecbn h\u01a1n nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng l\u00e0m. M\u00eda \u1edf \u0111\u00f3 r\u1ea5t ng\u1ecdt v\u00e0 th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang \u0103n nh\u01b0 l\u00e0 ch\u00fang ta \u0103n t\u00e1o t\u00e2y. Th\u1eadt s\u1ef1, n\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u00e1 c\u1ea3, t\u1ed1n k\u00e9m ti\u1ec1n b\u1ea1c g\u00ec &#8230;. Qu\u1ea3 th\u1ef1c, \u0111\u1ea5t \u0111ai n\u01a1i \u0111\u00e2y kh\u00f4ng sinh l\u00faa m\u00ec, r\u01b0\u1ee3u ho\u1eb7c d\u1ea7u, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta ngh\u0129 r\u1eb1ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u1edf \u0111\u00f3 b\u1ecb kh\u00f3 kh\u0103n. H\u1ecd c\u00f3 nh\u1eefng th\u1ee9 m\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng c\u00f3, l\u00e0m cho s\u1ef1 an sinh c\u1ee7a h\u1ecd c\u0169ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p nh\u01b0 \u1edf \u00c2u Ch\u00e2u. Th\u1eadt s\u1ef1, h\u1ecd kh\u00f4ng d\u00f9ng nhi\u1ec1u lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc x\u1ed1t ( sauce ) nh\u01b0 ch\u00fang ta. H\u1ecd d\u00f9ng c\u00e1c th\u1ee9 \u1ea5y c\u00e1ch l\u00e0nh m\u1ea1nh, kh\u00f4n kh\u00e9o h\u01a1n v\u00e0 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u b\u1ec7nh ho\u1ea1n m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 m\u1eafc ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Trong t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi qu\u1ed1c gia, m\u1ecdi x\u1ee9 s\u1edf tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi th\u00ec ch\u1ec9 \u1edf Nam H\u00e0 m\u1edbi c\u00f3 lo\u1ea1i c\u00e2y danh ti\u1ebfng m\u1ecdc g\u1ecdi l\u00e0 Calambac ( aloe-wood : c\u00e2y k\u1ef3 h\u01b0\u01a1ng, g\u1ed7 gi\u00e0 la ) m\u00e0 th\u00e2n v\u00e0 g\u1ed7 c\u1ee7a n\u00f3 r\u1ea5t th\u01a1m v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng v\u00e0o trong r\u1ea5t nhi\u1ec1u lo\u1ea1i y d\u01b0\u1ee3c. C\u00f3 ba lo\u1ea1i k\u1ef3 h\u01b0\u01a1ng, tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng. Lo\u1ea1i\u00a0c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb\u00a0nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Calaba, m\u00f9i th\u01a1m c\u1ee7a n\u00f3 th\u1eadt tuy\u1ec7t v\u1eddi; n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 k\u00edch th\u00edch tim v\u00e0 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c lo\u1ea1i ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c. Ngay c\u1ea3 trong x\u1ee9 s\u1edf \u1ea5y, n\u00f3 c\u0169ng \u0111\u00e1ng gi\u00e1 c\u00e2n v\u00e0ng. Hai lo\u1ea1i kia l\u00e0 Aquilla v\u00e0 lo\u1ea1i tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng (trong thu\u1ed1c B\u1eafc v\u00e0 Nam c\u00f3 ba lo\u1ea1i : &#8211; gi\u00e1ng h\u01b0\u01a1ng = ho\u1eafc h\u01b0\u01a1ng, m\u1ed9c h\u01b0\u01a1ng v\u00e0 tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng ), ch\u00fang kh\u00f4ng m\u1ea1nh b\u1eb1ng lo\u1ea1i \u0111\u1ea7u, nh\u01b0ng v\u1eabn sinh nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 r\u1ea5t t\u1ed1t &#8230;. L\u1ea1i c\u0169ng ch\u1ec9 \u1edf Nam H\u00e0 m\u1edbi c\u00f3 m\u1ea5y lo\u1ea1i t\u1ed5 chim c\u1ee7a nh\u1eefng chim nh\u1ecf n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm ki\u1ebfm \u0111\u1ec3 b\u1ecf v\u00e0o ch\u00e1o, x\u00fap\u00a0 v\u00e0 c\u00e1c m\u00f3n th\u1ecbt, \u0103n th\u1eadt r\u1ea5t ngon; \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f3n tao nh\u00e3 d\u00e0nh cho c\u00e1c vua ch\u00faa v\u0129 \u0111\u1ea1i.<\/p>\n<p>Tr\u1eafng nh\u01b0 tuy\u1ebft, ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong c\u00e1c khe \u0111\u00e1 g\u1ea7n bi\u1ec3n, \u1edf tr\u00ean cao \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng c\u00f3 c\u00e1c c\u00e2y k\u1ef3 h\u01b0\u01a1ng, tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng m\u1ecdc, v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ed5 n\u00e0o t\u00ecm th\u1ea5y ngo\u00e0i khu v\u1ef1c \u0111\u00f3. \u0110i\u1ec1u \u1ea5y \u0111\u00e3 khi\u1ebfn t\u00f4i tin r\u1eb1ng c\u00e1c chim l\u00e0m nh\u1eefng t\u1ed5 \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u00fat nh\u1eefng c\u00e2y \u1ea5y v\u00e0 v\u1edbi ch\u1ea5t s\u00e1p n\u1ea7y ch\u00fang l\u00e0m t\u1ed5 c\u1ee7a ch\u00fang v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f2a tr\u1ed9n v\u1edbi b\u1ecdt bi\u1ec3n, th\u1eadt tr\u1eafng v\u00e0 th\u1eadt ngon ng\u1ecdt khi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea5u chung v\u1edbi c\u00e1 hay th\u1ecbt, ch\u1ee9 kh\u00f4ng n\u1ea5u ri\u00eang n\u00f3 m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111\u01a1n l\u1ebb ( \u00fd c\u1ee7a ng\u00e0i mu\u1ed1n n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u1ed5 chim y\u1ebfn s\u00e0o c\u1ee7a mi\u1ec1n Quy Nh\u01a1n, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Kh\u00e1nh H\u00f2a. &#8211; Mi\u1ec1n B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh tr\u1ed3ng nhi\u1ec1u c\u00e2y k\u1ef3 h\u01b0\u01a1ng) &#8230;.<\/p>\n<p>X\u1ee9 s\u1edf n\u1ea7y c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2y mang nh\u1eefng t\u00fai to l\u1edbn \u0111\u1ea7y h\u1ea1t ( qu\u1ea3 m\u00edt ), ch\u1ec9 m\u1ed9t tr\u00e1i m\u00e0 th\u00f4i l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t \u0111\u1ed1ng to l\u1edbn cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 s\u1ef1 quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u1ecbnh cho ch\u00fang m\u1ecdc \u1edf tr\u00ean c\u00e1c c\u00e0nh kh\u00f4ng th\u1ec3 mang \u0111\u1ee1 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang\u00a0 nh\u01b0ng ch\u00fang l\u1ea1i \u0111\u00e2m tr\u1ed3i ra t\u1eeb th\u00e2n c\u00e2y. T\u00fai c\u1ee7a tr\u00e1i c\u00f3 da b\u1ecdc b\u00ean ngo\u00e0i r\u1ea5t d\u00e0y v\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eaft x\u1ebb ra, v\u00e0 \u1edf b\u00ean trong th\u1ec9nh tho\u1ea3ng t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 500 h\u1ea1t to l\u1edbn h\u01a1n c\u00e1c h\u1ea1t gi\u1ebb ( = d\u1ebb ) c\u1ee7a ch\u00fang ta r\u1ea5t nhi\u1ec1u; nh\u01b0ng ph\u1ea7n ngon nh\u1ea5t l\u00e0 l\u1edbp th\u1ecbt b\u1ecdc b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ee7a c\u00e1i h\u1ed9t, tr\u1eafng v\u00e0 ngon ng\u1ecdt v\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00f3c ra tr\u01b0\u1edbc khi \u0111em lu\u1ed9c c\u00e1i h\u1ed9t &#8230;. D\u1ee9a th\u01a1m ( tr\u00e1i kh\u00f3m ), r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1n th\u01b0\u1edfng \u1edf Ph\u00e1p qu\u1ed1c, c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u00e0 r\u1ea5t th\u01b0\u1eddng \u1edf \u0111\u00e2y. C\u00e1c tr\u00e1i n\u1ea7y to l\u1edbn h\u01a1n c\u00e1c tr\u00e1i d\u1ee9a th\u01a1m \u1edf n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ch\u00fang ta &#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;<\/p>\n<p><em>Tr\u1ea7n Th\u1ebf Mi\u00ean chuy\u1ec3n ng\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u1ed3i K\u00fd c\u1ee7a cha \u0110\u1eafc L\u1ed9 (tr\u00edch \u0111o\u1ea1n) Voyages et Missions du P\u00e8re Alexandre de Rhodes &#8221; h\u1ed3i k\u00fd vi\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u1ee7a ng\u00e0i v\u00e0 c\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng trong c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n ph\u00f4i thai c\u1ee7a c\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 s\u01a1 khai c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed Gi\u00e1o H\u1ed9i C\u00f4ng Gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam &#8230; <a title=\"H\u1ed3i K\u00fd c\u1ee7a cha \u0110\u1eafc L\u1ed9 (Tr\u1ea7n Th\u1ebf Mi\u00ean sb63)\" class=\"read-more\" href=\"http:\/\/saobiennhatrang.net\/?p=3872\" aria-label=\"More on H\u1ed3i K\u00fd c\u1ee7a cha \u0110\u1eafc L\u1ed9 (Tr\u1ea7n Th\u1ebf Mi\u00ean sb63)\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[74],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3872"}],"collection":[{"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3872"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3873,"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3872\/revisions\/3873"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/saobiennhatrang.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}